/media/image_sJVVgQb.png" width="567" height="337">

2020-2025 yillarda Oʻzbekiston sugʻurta bozorida yigʻilgan sugʻurta mukofotlari va toʻlangan sugʻurta tovonlari dinamikasi izchil oʻsish tendensiyasini namoyon etdi. Ushbu davrda bozor hajmining kengayishi, yangi ishtirokchilarning kirib kelishi va sugʻurta xizmatlariga boʻlgan talabning ortishi asosiy omillardan boʻldi. Tahlillar shuni koʻrsatadiki, 2020 yildan boshlab sugʻurta mukofotlari hajmi yildan yilga oʻsib borgan. Agar 2020 yilda bozor hajmi nisbatan past boʻlgan esa, 2023-2024 yillarga kelib u bir necha barobarga oshgan. 2024 yilda sugʻurta mukofotlari hajmi qariyb 9-10 trln soʻmga yetgani bozorda yuqori oʻsish surʼatlari saqlanib qolayotganini koʻrsatadi. Bunga majburiy sugʻurta turlarining kengayishi, korporativ mijozlar ulushining ortishi, raqamli sugʻurta xizmatlarining joriy etilishi sabab boʻldi.

“Eng yaxshi tashviqot-sugʻurta tovoni toʻlanishi” aqidasi nuqtai nazaridan yondashganimizda 2022 yilgacha boʻlgan davrda yalpi sugʻurta mukofotlari ulushida toʻlangan yalpi sugʻurta tovonlari miqdori salmoqli boʻlgani va oʻsish tendensiyasiga egaligini quyidagi rasmda koʻrish mumkin. Biroq 2022 yildan shu kunga qadar esa sugʻurta tovonlarini toʻlash koeffitsenti pastlab borayotganini kuzatish mumkin. OAV va onlayn platformalarda fuqarolar tomonidan ushbu yoʻnalishda qilingan murojaatlar ham buni yaqqol tasdiqlaydi.

Aholi murojaatlari va rasmda qayd etilgan tendensiyaning mavjudligi:

sugʻurta hodisasi sodir boʻlganda uni qayd etish, raqamlashtirish va sugʻurta tovoni toʻlash muddatlarini maksimal darajada qisqartirishning institutsional mexanizmlarining maromiga yetkazilishi;
aholi va ularning mol-mulkini sugʻurta qilishni targʻib qilishga tijorat reklamasi sifatida yondashish amaliyoti va qonunchiligining qayta koʻrib chiqilishi;
aholining sugʻurta madaniyatini oshirish ishlarini fundamental qayta koʻrib chiqish, OAV, televideniye va radioda namoyish etiladigan koʻrsatuv va eshttirishlar, kinofilm, multiplikatsionfilm, hujjatli, ilmiy-ommabop, oʻquv, voqeali kinofilmlar va kinojurnallarning adabiy ssenariylariga turli xatar va qaltisliklardan koʻrilishi mumkin boʻlgan zararlarning bozor mexanizmlarini targʻib etuvchi sodda va xalqchil lavhalar kiritilishini taʼminlash, bunda xorijiy tajriba va amaliyotdan keng foydalanilishi;
sugʻurta shartnoma shartlarini soddalashtirish, shaffof toʻlov mexanizmlarini yaratish va sugʻurta kompaniyalarining javobgarligi oshirilishi;
sugʻurtaning ijtimoyi-iqtisodiy ahamiyatini barcha fuqarolar, ayniqsa, ziyolilar va barcha boʻgʻin rahbarlariga tushuntirish uchun seminarlar, vebinarlar, ommaviy axborot vositalari va ijtimoiy tarmoqlarda maqsadli post va boshqa axborot-targʻibot materiallari yaratilishi;
taʼlim dasturlariga moliyaviy savodxonlik mavzularining kiritilishi kabi shu va boshqa muammo – masalalar kompleks tarzda oʻz yechimi topilishi zarurligini belgilab beradi.

Yuqorida bayon etilganlardan kelib chiqib, aholi va uning mol-mulkini turli xatar va qaltisliklardan himoya qilishni yangi bosqichga olib chiqish, shuningdek, “2015-2030 yillarda ofatlar xavfini kamaytirish boʻyicha Senday hadli dasturi” maqsadlariga Oʻzbekistonda erishish strategiyasini 2019-2030 yillar davrida amalga oshirish boʻyicha Milliy harakatlar rejasi ijrosini tanqidiy koʻrib chiqish tavsiya etiladi.

Ayni paytda aholi uy-joylarini majburiy yoki yarim majburiy sugʻurta qilish mexanizmining joriy etilishi ortib borayotgan xatar va qaltisliklardan koʻrilishi mumkin boʻlgan zararlardan aholi va uning mol-mulki ishonchli himoya qilinishini kuchaytirib, davlat byudjetiga tushadigan favqulodda xarajatlarni qisqartirishga, pirovardida aholi farovonligining oshishiga olib keladi.

Tadqiqot natijalari barcha sohalarga sunʼiy intellekt shiddat bilan kirib borayotgan, davlat byudjeti cheklangani, aholi va uning mol-mulkini turli xatar va qaltisliklardan koʻrilishi mumkin boʻlgan zararlarni qoplash kabi boshqa (masalan, byudjet tanqisligi va h.k) qator masalalarga bozor yechimi boʻlmish – Oʻzbekiston sugʻurta bozorining barqaror oʻsishi, moliyaviy barqarorligi mustahkamlanishining institutsional-tashkiliy-iqtisodiy mexanizmlarining maromiga yetkazilishi zarurligini koʻrsatadi.

Samidillo Mahmudov,
mustaqil tadqiqotchi

Toshkent zilzilasi

Toshkent zilzilasida koʻrilgan zarar 10 mlrd AQSh dollari miqdorida boʻlgan